| |
Rozen:
geuren en medisch
Venus
en Adonis
Tal van legenden beschrijven het ontstaan van de witte en rode roos. Bij de Romeinen
zijn dat de verhalen rondom Venus. Zij en Adonis hielden intens van elkaar, maar
Mars was het daar niet mee eens en wilde Adonis doden. In haar gedrevenheid dit
te voorkomen gleed Venus uit, viel in een rozenperk en verwondde haar benen. Uit
het bloed groeiden rode rozen en uit haar tranen van verdriet de witte.
In een ander verhaal
vermengden zich de tranen van Venus met het bloed van Adonis. Ook daaruit groeide
een roos. Ook in het Oosten zijn er verhalen over het ontstaan van rozen. De oude
Perzen beschrijven een nachtegaal die verliefd wordt op een witte roos. Toen de
vogel hoorde dat Allah de roos ‘de bloem der bloemen’ noemde, vloog hij erop af,
omhelsde haar en werd geprikt. Uit de bloeddruppels groeiden rode rozen. Dit motief
is in een modern jasje gestoken door Oscar Wilde in zijn sentimentele verhaal
De nachtegaal en de roos.
De Rozenoorlog
Niet alleen heeft de roos symbool gestaan voor de liefde maar ook voor oorlog
en geweld. Dit was het geval met de zogenaamde ‘rozenoorlogen’, een serie binnenlandse
oorlogen tussen rivaliserende edellieden in het vijftiende-eeuwse Engeland. De
strijd om de troonaanspraken tussen het Huis van York en dat van Tudor waren bloedig.
Het eerste Huis had de witte roos als embleem, het laatste de rode roos. Uiteindelijk
kwam de strijd ten einde door het samengaan van beide dynastieën. Een herinnering
daaraan is het wapen van het Engelse koningshuis waarin een kleine witte roos
op een rode staat afgebeeld.
Zalven
en Oliën
De roos mag dan omhangen zijn met verhalen, anekdotes en symbolen, ze werd ook
om heel praktische redenen gekweekt. De Grieken gebruikten haar om lichamen mee
te zalven. Homerus meldt in zijn heldendicht Ilias hoe het lichaam van Hektor,
gedood door Achilles, met rozenolie was gebalsemd: ‘Honden hielden dagen en nachten
de dochter van Zeus, Afrodite, af van het lichaam, gezalfd met de rozenolie der
goden.’
Rozen
als medicijn
In de Middeleeuwen werden rozen voor medicinale doeleinden gekweekt en gebruikt
tegen uiteenlopende kwalen als slapeloosheid, hoofd-, oor-, kiespijn en inwendige
bloedingen. Van al die toepassingen zijn er in onze tijd met name twee overgebleven:
rozenbottelolie voor de huid en de geurende etherische olie uit rozenbloemblaadjes
in diverse toepassingen.
 |
Egelantier
Het zijn de vruchten, de rozenbottels, van de Rosa rubiginosa die aan de basis
staan van verzachtende en makkelijk intrekkende huidoliën. De egelantier, zoals
ze in het Nederlands heet, groeit bij ons vooral in de duinen, het rivierengebied
en Zuid-Limburg. Maar ook in andere Europese landen komt hij van oudsher veelvuldig
voor. Spaanse kolonisten namen in de zeventiende eeuw verwanten van deze rozensoort
mee naar Chili om er afscheidingen van te maken tegen de inheemse bevolking. |
Tegenwoordig zijn
het de bottels uit dit land die, na een speciaal drogingsprocédé, worden verwerkt.
Door de kern van de vrucht, met name de zaadjes daarin, zacht te persen komt de
olie vrij. Het overblijvende vruchtvlees is bruikbaar in ketchup, jam, wijn en
elixers.
Rozengeur
En dan de geur van de rozenblaadjes. Een legende uit het oude Perzië vertelt er
al over. In het paleis van de kalief Jehangir is alles in gereedheid voor zijn
huwelijk. De paleistuinen, de watertjes en fonteinen zijn overdadig versierd met
rozenblaadjes. Als Jehangir met zijn aanstaande bruid rond zijn paleis loopt,
ziet hij een olieachtige laag op het water drijven. De zon brandt erop en maakt
de etherische oliën vrij. Ze raken bijna bedwelmd door de geur. Jehangir liet
de olie van het water halen en in een fles bewaren. Ontstond zo de eerste fles
etherische rozenolie?
Speciale
Rozengeur
De echte geur van rozen kennen we niet goed meer. Het langdurig selecteren van
rozen op kleur en houdbaarheid heeft de geur geen goed gedaan. De meeste rozenolie
is afkomstig van de gecultiveerde Rosa damascena die groeit in landen als Bulgarije,
Turkije en Marokko. Tientallen kilo’s rozenbloemblaadjes leveren slechts enkele
grammen olie op. Daarom is rozenolie extreem duur. Toch is dit kostbare goed nog
steeds in gebruik in de parfumindustrie als een onvervangbare grondstof. Want
kleine hoeveelheden ervan zijn al genoeg om de geur van een parfum te verfijnen.
Het bijzondere van rozenolie is ook dat ze lang houdbaar is door de etherische
oliën. En wie wel eens echte rozenolie heeft geroken, weet dat ze een lichtbedwelmend,
rustgevend karakter heeft.
|
